Schaamte? Niet bij mij.

Column | Jelena Stevic | Psycholoog | Focus GGZ Amsterdam

Schaamte? Niet bij mij.

Kanye West heeft zijn naam veranderd naar ‘Ye’ en de rechter heeft het goedgekeurd. De Corona maatregelen zijn versoepeld, waardoor er weer feestjes kunnen zijn – tot 00.00, wat heel goed uitkomt voor feestende moeders- . Mensen hebben op tijd de herfstvakantie geregistreerd en op tijd leuke dingen gepland met en voor hun kinderen. Gewoon een aantal willekeurige feiten. Het verschil is dat sommige mensen – niet ik- de herfstvakantie niet op tijd hebben geregistreerd. En een willekeurige brugklasser dus van 9 tot 17.30 niets te doen heeft. Dezelfde puber wil ook ‘patta’s’ van een bepaald niet heel laag bedrag, ook een willekeurig feit voor een tiener. Dus heeft de moeder in kwestie onderhandeld dat hij mee gaat naar werk en koffie gaat schenken voor de patiënten en lieve collega’s die zo hard werken -en zich afvragen waarom deze zoon van 12 in de herfstvakantie meekomt naar werk, en waarschijnlijk ook waarom zijn moeder niet iets leukers voor hem heeft geregeld-.

Zoals je merkt in dit stukje, is de persoon waarover dit gaat – niet ik- nogal zelfkritisch en schaamtevol en kan vanuit deze positie niet meer zien op welke manier de ander hiermee beïnvloed wordt. Een zekere puberzoon exclameert vervolgens namelijk een genoegzame ‘yes’ in antwoord op een ‘nee dank je’ van een collega op zijn vraag om koffie voor de collega te zetten. Een zekere moeder kan zich in de schaamte niet bedwingen zoonlief te corrigeren en beseft zich later dat de zelfkritiek per ongeluk enigszins verblindend is geweest in de manier waarop de gemaakte keuze feitelijk uitwerkt op de omgeving. Een zeker persoon schaamt zich rot en kan het niet helpen ook hier weer kritisch over te zijn. Deze persoon denkt namelijk dat zelfkritiek en schaamte manieren zijn om verder te komen in het leven. Onbewust doen veel mensen dit – niet ik!- en houden dit vol totdat ze geconfronteerd worden met de invloed van deze manieren van het buiten zichzelf houden van moeilijke gevoelens op hun interacties met anderen.

Wanneer je geconfronteerd wordt met wat het doet met de ander dat je jezelf zo op de kop geeft, dat je de dingen niet in perspectief kan plaatsen en dat het simpelweg niet eerlijk is tegenover jezelf en alle mensen om je heen dat je je zo afsluit door je te schamen en schuldig te voelen; betekent het twee dingen. Ten eerste is degene die dit tegen je zegt iemand die jou de moeite waard vindt om dit ongemak te bespreken. Ten tweede is het zo dat je er -gelukkig!- toe gedwongen wordt verantwoordelijkheid te nemen voor het feit dat je moeilijke gevoelens in het contact met de ander kan doorvoelen en misschien wel op kan lossen.

Schaamte is een ingewikkeld gevoel, gebaseerd op zelf-evaluerende gedachten, zo zou je het kunnen omschrijven. Je maakt een evaluatie van jezelf zoals je denkt dat je zou moeten of zou willen zijn ten opzichte van waar je jezelf nu ziet. Schaamte zou dan de spanning zijn die tussen deze twee punten ontstaat. Ik merk in ieder geval op dat het een grote rol speelt in de interactie tussen mij en de mensen om mij heen, onder andere cliënten. Van een voor mij belangrijk persoon heb ik geleerd: gedeelde schaamte is halve schaamte. Het is een zeer sterk fysiek intens voelbaar gevoel, dat kan je alleen leren (ver)dragen. Een ander belangrijk persoon in mijn leven heeft me geleerd dat schaamte iets is dat het contact met de ander onwijs in de weg staat en bovendien niet is om aan te zien. Zonder het te merken wordt de ander buitengesloten en is er geen verbinding meer mogelijk, dit heeft ook als gevolg dat je niet kan leren en dus niet vooruit komt! Aan de andere kant heeft schaamte ook een functie, het beschermt ons tegen ongepast gedrag en het daardoor buiten de groep vallen. Inherent hieraan is de basisbehoefte onderdeel uit te maken van een (groeps)dynamiek. Hoe paradoxaal is het dan dat je de mensen om je heen zo buiten de deur kan zetten door je onwijs te gaan zitten schamen? Schaamte heeft een beschermende functie, maar kan wanneer je het op de verkeerde manier inzet ook een ‘downside’ hebben. In die zin dat er geen ruimte is om te leren en contact te houden met de omgeving. Dus vind daar maar een balans tussen. Of moet je verdragen dat er geen balans is? Of je erover schamen dat je geen balans kan vinden? Of juist het niet hebben daarvan accepteren of verdragen?

Maar ik heb verder geen last van schaamte. Anders zou ik dit niet schrijven. Dit gaat niet over mij. Dit stukje is gewoon een FYI voor collega’s en cliënten die er iets over willen lezen. En de (vragen over) schaamte willen delen of verdragen. Daarbij wil ik benadrukken dat hier zeker aandacht voor is binnen de therapie trajecten bij Focus GGZ, omdat het vaak een remmende factor is in het leerproces bij cliënten. Overigens is dit stukje snel geschreven en online geplaatst om te voorkomen dat het uit zelfkritiek en schaamte uitgesteld en/of verwijderd zou worden.

DELEN

Lees meer

Realiteit is een pain in the ass

Column | Jelena Stevic | Psycholoog | Focus GGZ Amsterdam

We maken in de praktijk vaak mee dat mensen met een aantal ideeën over therapie het traject starten. Dit zijn ideeën zoals ‘in therapie zal ik een mega doorbraak meemaken waarna alles anders zal zijn’ of ‘ik wil gewoon altijd gelukkig zijn’ of ‘ik wil positief leren denken’. Dit zijn mooie gedachten waarover de meningen verschillen en die je zeker ook een heel eind verder kunnen helpen. Maar dit is niet waar therapie over gaat.

Mensen voelen zich vaak gefrustreerd en onrustig, voelen hierbij van alles in hun lichaam en ervaren dit als vervelend. Dit willen ze dan het liefste weg hebben en werken aan een positief en gelukkig leven. Echter, de realiteit is nou eenmaal dat er niet altijd bubbels van positiviteit en geluk uit het leven op ploppen. Sterker nog, er borrelt regelmatig narigheid en ongemak naar boven. Door deze niet te willen zien, oftewel de realiteit te ontkennen, blijft de frustratie en onrust in stand, want dit is een voortdurende teleurstelling. Bovendien kost het heel veel energie om voortdurend niet te willen zien wat er is. De strategie die men dan kiest om van de klachten af te komen, is in deze juist inherent aan (het ontstaan van) de klachten. Hoe men denkt over het verloop van een het therapie proces is tegelijkertijd de opvatting van diegene over het leven en daarbij wordt vaak een geïdealiseerd beeld van therapie gevormd. Hier kunnen een aantal misverstanden met hoe therapie werkt in ontstaan, waardoor er geen alignment ontstaat. Dit is een van de belangrijkste ingrediënten van therapiesucces, dus belangrijk om bij aanvang van een therapietraject helder te hebben!

Dus wat te doen? De instelling waar ik werk, Focus GGZ, vindt het belangrijk om vooral de realiteit aan mensen terug te geven en mee te denken (met alle kennis die daarvoor nodig en beschikbaar is). En ook naast ze te staan terwijl ze zelf hun competentie om hiermee om te gaan ontdekken en leren inzetten. Als eerste stellen wij duidelijke verwachtingen over wat therapie is en zorgen we dat er een samenwerkingsverband ontstaat tussen therapeut en patiënt. Hiervoor is het vaak nodig om een aantal belangrijke zaken over therapie uit te leggen.

Een voorbeeld hiervan is dat therapie gaat over de realiteit en hoe hiermee om te gaan. De realiteit is het enige waar we mee kunnen werken en dat is ook wat we doen; dit is vaak confronterend en pijnlijk, maar uiteindelijk wel het meest transparant en eerlijk. Vervolgens benadrukken we dat therapie gaat over menselijkheid. Daarmee bedoelen we dat de realiteit emoties uitlokt en deze emoties voelen we in ons lichaam, het verbinden van deze gevoelens met de gebeurtenissen in de realiteit is een belangrijk onderdeel in het proces. Tot slot is het zo dat alles wat wij voelen ontstaat in of ontlokt wordt door interactie met andere mensen (fysiek of gerepresenteerd in onze gedachten). Dit geeft vaak schuring, botsing en wederom pijnlijke gevoelens. Ik realiseer me dat deze beschrijvingen de realiteit wel erg zwaar maken en het lijkt bijna een risico wat men neemt door in therapie te gaan. De keerzijde hiervan is dat het risico op deze pijnlijke sensaties ook het risico is op je vrij voelen en autonoom kunnen zijn. Vrijheid en autonomie zouden beschreven kunnen worden als positieve uitkomsten van een therapie, maar wel via de gevoelsroute en niet via de ontkenningsroute. Als je namelijk zelf hard hebt gewerkt aan je eigen vrijheid en autonomie, voel je je competent en in charge van je eigen leven. En hoe prettig is het om te ervaren dat je zelf de competentie en kennis hebt om dit te kunnen?! Dit is bij Focus GGZ een essentieel onderdeel van onze missie.

Een manier om dit te doen in onze behandelingen is mensen zelf verantwoordelijkheid en regie leren nemen over hun handelen, zodat ze kunnen ervaren dat ze zelf een actor zijn in hun leven in plaats van dat alles ze overkomt (overigens ook een mooie manier om de realiteit niet te zien…). Door verschillende therapievormen (CGT, schematherapie, EMDR, ACT en AFT) in te zetten willen we samen met cliënten aan hun hulpvraag werken vanuit het idee van bevordering van autonomie en vrijheid.

Om terug te komen op de introductie van dit stukje: de realiteit is niet leuk, maar dat is wel waar therapie over gaat en waar je uiteindelijk het meeste aan hebt op weg naar je persoonlijke doelen.

Foutje gezien? Mail ons. We zijn je dankbaar!

 

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

DELEN

Lees meer

Een slechte psycholoog

Column | Jelena Stevic | Psycholoog | Focus GGZ Amsterdam

Laatst was ik op een barbecue feestje van de voetbalvereniging van mijn zoon. Daar waren allerlei soorten mensen en dan valt soms de vraag wat voor werk je doet. Meestal geef ik hier vaag antwoord op om opmerkingen zoals ‘oh dan kijk je vast zó door me heen’ en ‘neem je dat niet mee naar huis al die verhalen?’ te voorkomen. Soms geef ik wel antwoord omdat het op dat moment oke lijkt om wat over mijn werk te vertellen. Zo dus ook op het genoemde feestje en inderdaad kwam er de vraag hoe ik alles wat er besproken wordt in de kamer niet mee naar huis neem. Ik deed een poging hier iets over uit te leggen, dit kwam neer op het idee dat het als psycholoog (naar mijn mening) belangrijk is om te luisteren naar de manier waarop iemand het verhaal vertelt in plaats van in alle sessies de details te onthouden. De reactie die hierop volgde was: ‘maar dan ben jij toch een hele slechte psycholoog?!’…

Wat is een goede psycholoog?

Er waren twee dingen interessant aan deze opmerking: 1: de reactie die het bij mij opriep en 2: de vraag: wat is een ‘goede’ psycholoog eigenlijk? en wat is dan een ‘slechte’? Ik vond het leuk (en achteraf inspirerend!) om deze vragen aan mijn collega’s voor te leggen.

Om antwoord te geven op het eerste interessante fenomeen wat de opmerking over de slechte psycholoog bij mij opriep: er worden zoveel emotionele, cognitieve en lichamelijke processen geactiveerd bij boven genoemde opmerking dat dit moeilijk te vatten is in een blog. Wat wel te vatten is, is dat dit precíes is waar mijn verhaal tegen de beste mevrouw over ging, dat vond ik interessant om te zien.

Ik vond dit een thema om breder te trekken en was benieuwd naar wat collega’s hierover denken. Een aantal antwoorden op de vraag wat kenmerken zijn van een goede psycholoog:

  • Een goede psycholoog is iemand die eigen oordeel kan parkeren, nieuwsgierig kan blijven en intentie heeft om te snappen wat er gebeurt in de binnenwereld van de client. Als dit niet lukt dient de therapeut te reflecteren op zichzelf om dit te onderzoeken.
  • De therapeut legt de verantwoordelijkheid voor het proces bij de client en laat de mensen zelf tot een oplossing te komen en krijgt hiermee toestemming om te confronteren. Een belangrijke houding hierbij is om voortdurend de overeenstemming te checken over deze toestemming.
  • Een goede psycholoog heeft niet te veel en niet te weinig sympathie en empathie. Hij of zij moet zorgen dat hij goed kan blijven reflecteren, nadenken en teruggeven. Ook bij negatieve tegenoverdracht is het belangrijk toch sympathie te blijven houden.
  • Een goede therapeut is iemand die zijn taak serieus neemt (begrip voor wat er met iemand aan de hand is en op de juiste manier iemand kan laten ontdekken hoe die daar zelf mee om kan gaan). Dat een therapeut altijd empathisch moet zijn is geneuzel. Bovendien dient de therapeut kritisch te zijn naar deze taak (ben ik nog wel het juiste aan het doen? Wat gebeurt er in de kamer aan projecties, betrokkenheid van beide partijen, overdracht etc.).

En wat is volgens het panel een slechte psycholoog?

De een zegt dat het uit den boze is om verantwoordelijkheid voor het proces van de client te nemen jezelf hiervoor verantwoordelijk te maken. Hiermee leert de client dat als hij/zij ergens niet uitkomt het door iemand anders wordt opgelost. Volgens een andere collega is een slechte psycholoog iemand die maar wat doet, alleen op gevoel behandelen zonder theoretisch kader (de huis-tuin-en-keuken-psycholoog).

Een overeenkomst is dat de rolverdeling in de therapie duidelijk moet zijn, het moet helder zijn wie eigenaar is van de therapie en wie de therapie ‘leidt’ en kritisch naar het proces kijkt. Het is belangrijk om te kijken naar de verwachtingen van de therapie, voor zowel client als therapeut.

Om terug te komen op de vraag wat een goede en wat een slechte therapeut is: dit is niet een vraag om in een korte tekst antwoord op te geven en is überhaupt een groot grijs gebied. Wel zijn mijn collega’s en ik het erover eens dat dit in ieder geval geen onderwerp is wat tijdens de studie psychologie aan bod komt, maar je vooral in de praktijk leert (met geluk tref je een goede ervaren psychotherapeut die hier een helder idee over heeft en je hier iets over kan leren, en waarschijnlijk ook iets vindt van dit stuk over een ingewikkeld onderwerp…).I

In professionele zin zijn er duidelijke verwachtingen en kaders voor de therapie. Wat vooral belangrijk lijkt is om dit voor zowel cliënt als therapeut duidelijk te hebben en dat beide partijen daar verantwoordelijkheid voor dienen te nemen om een samenwerking aan te kunnen gaan. De verantwoordelijkheid gaat over meerdere lagen, zowel op inhoudelijk als op proces niveau. Therapie gaat immers over het onderzoeken van de binnenwereld van de cliënt met alle gevoelens, gedachten en lichamelijke gewaarwordingen die daarbij horen, met als doel zichzelf beter te leren begrijpen. Het zou frappant zijn als we dat als therapeuten niet de verantwoordelijkheid zouden nemen om dit zelf ook te doen.

Foutje gezien? Mail ons. We zijn je dankbaar!

 

DELEN

Lees meer

Zelfzorg

Column | Jelena Stevic | Psycholoog | Focus GGZ Amsterdam

Zelfzorg. Zelfzorg? Zelfzorg! Zelfzorg..

Een veel besproken onderwerp de laatste tijd en het klink zo makkelijk: zorgen voor jezelf. Maar wat is het concreet, wat is het voor jou en waar haal je de tijd vandaan met werk, sociaal leven, partner, een gezin? En waarom zou je het doen? Wat zijn de gevolgen van het niet goed zorgen voor jezelf? Welke vorm van zelfzorg past bij jou? Allemaal vragen die goed zijn om jezelf te stellen en waarvan we allemaal weten dat het belangrijk is, maar juist de vragen zijn die we overslaan of slechts vaag op antwoorden.

Weten en voelen

Ik schrijf nu over dit onderwerp omdat ik het in het algemeen belangrijk vind om goed voor mijzelf te zorgen, maar zeker ook als therapeut waarin je elke sessie weer je denk- en emotionele vermogen uitleent aan degene die tegenover je zit. Bovendien is het idee dat we een bepaald voorbeeld kunnen zijn voor degene aan de andere kant van de spreekkamer (of voor onze kinderen, collega’s etc..). Ook vind ik dit onderwerp nu relevant vanwege de enorme verandering in werk- en thuisomgeving die we vanwege de COVID-19 situatie hebben doorgemaakt de afgelopen maanden. Juist dan is het belangrijk te weten en te voelen wat je nodig hebt om goed voor jezelf te zorgen. 

Mijn idee is dat wij pas de noodzaak van bepaald gedrag inzien wanneer het écht niet anders kan. Dan begrijp je namelijk pas waarom je iets doet en wat de consequenties zijn van een niet helpende eigenschap. Daarnaast is het zo dat ook niet-helpend gedrag ons iets brengt, anders zouden we er al lang mee opgehouden zijn. Het kan dus handig zijn om dit voor jezelf te onderzoeken. Een voorbeeld uit mijn eigen praktijk: op een drukke dag met veel cliënten achter elkaar en weinig pauze ben ik elke sessie weer ingetuned op de doelen van de cliënt en denk daar actief over mee. Mijn eigen doelen (misschien zelfzorg verbeteren?) bedenk ik me pas aan het einde van de dag, wanneer ik de prijs al heb betaald. Het kunnen hele kleine dingen zijn, zoals voldoende water drinken of opstaan van mijn werkplek. 

Jelena_Stevic_Psycholoog_Amsterdam
Jelena Stevic, Psycholoog bij Focus GGZ Amsterdam

Mijn visie

In mijn visie kan iedereen zijn of haar eigen zelfzorg vraagstuk indelen in twee niveau’s: gedrag en gevoel. Het gedragsmatige stuk heb ik hierboven al kort besproken, dit gaat namelijk over wat je kan doen om goed voor jezelf te zorgen. Welk gedrag bijdraagt aan een betere zelfzorg is persoonlijk, maar er is ook een gemene deler: tijd. Voldoende tijd besteden aan jezelf is wel een belangrijke voorwaarde. Daarnaast kun je kijken naar welke dingen jou blij maken? Wat heeft je lichaam nodig? Rust of juist beweging? Voorbeeld uit de dagelijkse praktijk: ik werk in een team met veel verschillende persoonlijkheden, waarbij de een graag even een power nap doet van 10 minuten en de ander het prettig vindt om even te dansen of collega’s op te zoeken.

Om een richting voor jezelf te bepalen en te weten wat bij jou past zul je op gevoelsniveau onderzoek kunnen doen bij jezelf. Wat voel je? Waar voel je dit in je lichaam? Elke emotie wordt gevoeld in ons lichaam en elke emotie heeft een functie. Als je dit bij jezelf eenmaal doorhebt (en dat kun je leren in therapie bij Focus GGZ ;-)), kun je een ‘zelfzorg-koers’ bepalen. Dit geldt natuurlijk niet alleen voor zelfzorg maar voor alles in ons leven, emoties helpen je bij het bepalen van jouw koers overall. Als je bijvoorbeeld gespannen bent, dan zul je dit doorgaans voelen aan onrust in je buik, tintelende of koude handen en voeten en een ‘mistig’ hoofd. In zo’n situatie geeft je lichaam aan ontspanning nodig te hebben. Een ontspanningsoefening van vijf minuten kan al een groot verschil maken in je spanningsniveau en dus in de rest van de dag. Wanneer de spanning gezakt is, is de mist ook verdwenen en kun je weer helder nadenken of de eerder genoemde koers. Een ander voorbeeld: verdriet heeft als functie om ons te verbinden met anderen. Wanneer je dus verdriet voelt is het juist zaak om iemand op te zoeken en te delen wat jou verdrietig maakt. Dit is kort uitgelegd maar geeft weer op welke manier je aan je lichaam kan voelen wat er nodig is voor jou om vervolgens je zelfzorg strategie hierop in te richten.

Tot slot…

Tot slot is het allerbelangrijkste natuurlijk dat je zelf ook iets wilt veranderen in jouw zelfzorg. Dit klinkt misschien vanzelfsprekend en toch is het zo dat gehaast de dag door gaan zonder stil te staan bij hoe het met onszelf gaat ook iets brengt, bijvoorbeeld door te verbeteren wat je niet wilt zien. Misschien is datgene waarbij je stilstaat pijnlijk? Of zegt het je iets wat je misschien wel weet maar niet onder ogen wil komen. Anyhow, goed voor jezelf zorgen kan relaxed zijn én je leert jezelf beter kennen.

Kort samenvattend zijn de stappen voor een verandering in jouw zelfzorg:

Wil het
Maak Tijd
Voel
Doe

Foutje gezien? Mail ons. We zijn je dankbaar!

 

DELEN

Lees meer